Dürüst konuşalım: yurt dışında bir Türk'le karşılaşınca iki ihtimaliniz vardır. Ya hiç konuşmadan ortamdan kaçarsınız, ya da tam tersini yapıp on dakika içinde memleketteki yoğurt markalarının geleceğini tartışırsınız. İkisi de garip.
Bu yazı, o ikisi arasındaki daha olgun yolu arıyor. Berlin, Londra, Tokyo ya da Bali'de fark etmez — yabancı bir şehirde bir Türk'le karşılaşmak bir tür küçük coğrafi tesadüftür. İyi kullanılırsa bir tanışmaya, hatta bazen uzun bir ilişkiye dönüşebiliyor. Kötü kullanılırsa karşılıklı bir rahatsızlık üretiyor.
Neden bu konu bir mesele?
Yurt dışında başka Türklerle karşılaşmak, şehir büyüdükçe farklı bir şey oluyor. Küçük bir Alman kasabasında biri size "siz Türk müsünüz?" diye sorduğunda, bu hem bir sıcaklık hem de bir işaret — yani "bu sokakta pek çoğumuz yok" demek. Londra'nın Stoke Newington bölgesinde aynı soru ise neredeyse anlamsız, çünkü etrafınızdaki kafenin yarısı zaten Türkçe konuşuyor.
Yani ilk kural: ortamı okuyun. Bir konuşmayı başlatmanın doğru yolu, şehirde ne kadar Türk olduğu üzerinden değişiyor.
Farkı nasıl fark ediyoruz
Türkler birbirini bir şekilde tanıyor. Bu rahatsız edici değil, saygı duyulası bir detay. Fakat bu fark etme işinin üç aşaması var:
- Duyma: Telefon konuşmasında Türkçe bir kelime duyarsınız. Bazen sadece "tamam" ya da "aaa" yeterli.
- Görme: Bir kitap kapağı, bir poşet, bir laptop çıkartması. Sessiz ama net bir işaret.
- Sezme: Bu en tuhafı. Karşınızdaki kişi daha konuşmadan onun Türk olduğuna eminsinizdir. Bu sezgi çoğu zaman yanıltmaz.
Hemen yapmamanız gereken üç şey
Önce olmaz'ları konuşalım. Çünkü yurt dışındaki Türkler arasında yaşanan ilk konuşmanın büyük kısmı bu hatalarla dolu.
1. "Memleket neresi?" ile başlamayın
Bu soru kulağa samimi geliyor ama ilk on saniyede sorulunca bir sınıflama sorgusuna dönüşüyor. Karşınızdaki kişiyi şehrine, hatta mahallesine göre bir kalıba sokma girişimi gibi hissettiriyor. İkinci ya da üçüncü dakikaya bırakın.
2. Ortak tanıdık aramayın
"Siz Ayşe'yi tanır mısınız, o da Almanya'da yaşıyor?" türü sorular, Türkiye'nin aslında küçük bir köy olduğu efsanesini pekiştirmek dışında işe yaramıyor. Paris'te karşılaştığınız bir Türk'le Ankara'daki lise arkadaşınızı aramak, konuşmayı samimileştirmek yerine komikleştiriyor.
3. Memleket özlemi açılışı yapmayın
"Ah, Türkiye'yi çok özledim" ilk cümlesi, ilk otuz saniyede söylenirse duygusal olarak çok yüklü geliyor. Karşınızdaki kişi belki de Türkiye'yi özlemiyor, belki de bir yıldır rahat hissediyor. Sizin özleminizi onun üzerine bırakmak, zorlayıcı bir tanışma yaratıyor.
Bunun yerine ne yapılmalı
İlk konuşma, yurt dışında tanışan iki Türk'ün birbirine yabancı şehir üzerinden bağlanmasıyla başlamalı. Türkiye değil, içinde bulunduğunuz şehir ilk konunuz olmalı.
Örneğin Berlin'de bir kafedeysiniz ve Türkçe konuşan birini duydunuz. Gidip "Affedersiniz, burada Türkçe duymak tuhaf oldu" demek yerine, "Pardon, bu kafeye sık gelir misiniz?" demek çok daha işe yarıyor. Çünkü bu soru:
- Türk olmayı bir yakınlık aracı olarak kullanmıyor.
- Şehri merkeze alıyor.
- Yanıt verirken karşınızdaki kişiye seçenek bırakıyor.
İkinci ya da üçüncü cümleden sonra Türkçeye geçebilir, ortak şehir fark ediyorsanız paylaşabilirsiniz. Önemli olan, karşınızdaki kişiye "şu an yabancı bir şehirde iki tanıdık insan bulduk" duygusunu vermek, "biz bu şehirde azınlığız ve şimdi birbirimize yapışmalıyız" duygusunu değil.
Bağlama göre ilk cümleler
Birkaç somut örnek:
Havaalanında
"Sizin de aktarma mı?" Basit, doğal, kimliklerden uzak. Yanıt geldikten sonra Türkçeye geçmek saygılı bir hareket.
Kafede ya da restoranda
"Bu yerin tavsiye edilir bir şeyi var mı?" Karşınızdaki kişi şehri ne kadar iyi biliyorsa o kadar ayrıntılı cevap veriyor. Bu, onun ne kadar süredir o şehirde olduğuna dair bilgi de veriyor.
Müzede ya da galeride
"Bu sanatçıyı takip eder misiniz?" Kültürel bir ilgi alanını kullanmak, memleket bağı üzerinden değil, ortak bir estetik üzerinden bağlantı kuruyor. Bu tür tanışmalar çok daha uzun soluklu.
Ortak bir dersin ya da toplantının sonunda
"Bu çevrede başka Türk tanıyor musunuz?" iyi bir soru. Ama tek başına ilk cümle değil. Önce ders ya da toplantıyla ilgili bir şey söyleyin, sonra bu soruya geçin.
Romantik bir bağ mı, dostluk mu?
Yurt dışında bir Türk'le karşılaşmanın içinde bir tuzak var: her ilgiyi romantikleştirmek. Oysa yurt dışındaki pek çok Türk arkadaşlık kurmak için de heyecanlı. Dostluk da değerli bir sonuç.
"Berlin'de bir pilates stüdyosunda bir Türk kadınla tanıştım. İlk üç ay herkes aramızda bir şey olduğunu sandı. Biz bunu bilmiyorduk çünkü gerçekten sadece birbirimize nefes alacağımız bir yer gerekiyordu. Sonra ikimiz de başka insanlarla evlendik ve hâlâ en iyi arkadaşız."
Yani ilk konuşmayı romantik bir flörte indirgemeyin. İzin verin ilişkinin doğası kendini belli etsin. Romantik bir potansiyel varsa, ikinci ya da üçüncü görüşmede ortaya çıkıyor.
Uzun vadede ne olur?
Yurt dışındaki Türk topluluğu, şehirden şehre değişen bir yoğunlukta. Bazen çok sıkı, bazen dağınık. İki tür yaklaşım var: topluluk içinde kalmak ya da topluluğun kenarında durmak.
- Topluluk içinde kalmak: Türk kafelere gitmek, Türk etkinliklere katılmak, Türk ev yemekleri organize etmek. Rahatlatıcı. Ancak yeni şehri tanımayı yavaşlatıyor.
- Kenarında durmak: Ara sıra görüşmek, derin arkadaşlıklar geliştirmek ama şehrin geri kalanıyla da ilişki kurmak. Uzun vadede genelde daha sağlıklı bir denge.
Hangisini tercih ederseniz edin, yeni tanıştığınız bir Türk'e ilk görüşmede bunu sormak erken. Karşınızdaki kişinin topluluk ilişkisi zamanla belli olur.
Bir önerim var
Bir sonraki yurt dışı yolculuğunuzda Türkçe duyduğunuzda, bu kez hemen gidip konuşmayın, üç dakika bekleyin. Sadece dinleyin. Karşınızdaki kişinin tonuna, neşesine, yorgunluğuna dikkat edin. Konuşmak istediğinizi hâlâ düşünüyorsanız o zaman yaklaşın. Bu üç dakika, gelişigüzel bir yakınlığı bilinçli bir tanışmaya dönüştürecek olan o küçük bekleme süresidir.